This blog in Pnar was first published in English as: Da O Emi Lamar, ‘The Myntdu River Through the Lens of Syntu Ksiar’ available on this link.

Ka Wah Myntdu, ne ka Syiem Myntdu kam wa juh khut maya i ka, mih koa na ka chnoŋ Mihmyntdu, chwa u ker tawiar koa ia ka sor Jwai. Ha kini ki sngi ki bnai wa da lai, daŋ jur i chah ktah ka Wah Myntdu. Ki jhep ki jakhlia kiwa kai ha kani wah khari khari, buh koa ia ka jiŋkylli hapyrdi yong i waroh, kammon u pynneh pynsah i ka? Deiwa peit i nuksa yong ka Syntu Ksiar, u sñiawthuh chooh i ya ite i miat ka Myntdu wei heijuh i por leh, ki rai eh rai dam kiwa chem i.

Ka surok wa lai cha chnoŋ Chyrmang

Hawa pyrkhat bniah i, jan du ha Syntu Ksiar don hi daŋ yo i yei miat ka Wah Myntdu ha sor Jwai. Ka Syntu Ksiar ne ka Treriat kam wa juh khoot ki noŋ choŋ Jwai, man koa ka thaw lai ke, lai bam lӕr pynŋad. Hawa lai kjat cha Syntu Ksiar, u yoo phi ya ki hali kba kiwa ker ya ka surok Chyrmang na waroh ar liang, ki nongkhwe dakha, wei ki nongrep ki wa puh hali ne wa ah kba. Heini yoo i ya katӕ ka jing e sbun yoŋ ka Syiem Myntdu, deiwa pyndap pynbiang koa ya u kba, ki dakha, ki khloo ki btap, wei ya ki thaw pynŋad.

Ȗmtoh dui ni don hi, ya u mot sah nam u Woh Kiang Nangbah leh da pynyien ha Syntu ksiar. Kam ka parom wada hiar pateiñ na ki waheh na chwa, ya u Woh Kiang Nangbah da rai yow jied kam u khon dap chynrang wow ialeh pyrchah ya ka sorkar phareng heini ha Syntu Ksiar. Katni ki sngi, kani ka thaw da man koa leh ka madan siat khnam.

Nei daw wa em ka check dam, ka um rap yullu koa hӕni

Ki thaw lai uiñke da pyn miat chooh chooh da ka chnat Soil and Water conservation chirup wa ka Jaintia fishing association, wei da chna ki ya ka dam yow pynbiang um cha ki hali wei kamjuh leh yow pynneh ya ka Fish Sanctuary. Ha pyrdi kini ki thaw lai uiñke, ki wah khian kiwa jŋiar kiwa mih na khap ki lum, ka kchaaid Umkhangrah kawa em pyn ha kylla lum ha Syntu Ksiar, man ki thaw kiwa yoosuk ka rymaw.

Kani toh ka ‘fish sanctuary’. Da mana ya waroh ki bru wa ym hoi u khwe dakha heini

Tangwa iwa sniawsih toh, man da chlai um ka Wah Myntdu por jur slap uwa kyrhaa, yo i ya kite ki klong plastic, ki jhep kiwa harukom wa tuid kyllieñ soodong ha pynthorwah. Kamjuh leh ki bru lai bam doh kiwa juh pyntaroi ki deiwa noh kat chawa wa yoh ya ki jakhlia jakhliat. Ki khûndau soo wa rah ka um na ki thaw kreh, thaw chna surok, pynjŋut koa ya ka um ha Syntu ksiar.

Bun ki sieñ ne ki chnoŋ kiwa juh pynman ki yei pynkhooid lang ia ka Syntu Ksiar, kam ka dong Panaliar kawa juh pynkhuid ya ka khari khari. Kyrmen i wa mynried leh yow chim nuksa i, khnang yow pynmlien i u pynkhuid ka Myntdu ûm toh du ha Syntu Ksiar don hi, taŋwa waroh ha man la ki chnoŋ wa lai luti koa. I khooid i jŋiar emkam bha ko ya ka imlang sahlang waroh. Chooh chooh, dei wa peit u sylli i, u e warom wei u pynneh i ya u kynjri maya uwa teh ya i ki bru wa ka Wah Myntdu. Lada mem ka Myntdu, i naam yong ka Syntu Ksiar leh u wiar noh ko.

Da O Emi Lamar

daoemi@watcon.org